Chùa Ananda là một ngôi chùa cổ tại thành phố cổ Bagan, nơi có đến hàng ngàn ngôi chùa, tháp Phật giáo đẹp nguy nga, và chùa Ananda được công nhận là ngôi chùa đẹp nhất tại Bagan.

Chùa Ananda được xây dựng từ năm 1090, dưới thời trị vì của vua Kyanzittha thuộc triều đại Bagan (1084-1113). Đây là một tuyệt tác về kiến trúc chùa tháp thời bấy giờ, và cũng là một trong những ngôi chùa hầu như vẫn giữ được nguyên bản cho đến ngày nay tại Bagan.

Truyền thuyết về sự hình thành ngôi chùa Ananda gắn liền với 8 nhà sư từ Ấn Độ tới Bagan vào cuối thế kỷ thứ 11. Họ đã gặp vị vua Kyanzittha và kể cho vua nghe về ngôi chùa “huyền thoại” mà họ đang tu hành ở dãy núi Himalaya. Sau khi nghe xong câu chuyện, Vua Kyanzittha đã bị thuyết phục và quyết định xây dựng một ngôi chùa có kiến trúc tương tự như thế ở Bagan. Do vậy, chùa Ananda đã chính thức được khởi công xây dựng vào năm 1090, và mất hơn 15 năm mới hoàn thành (tức là đến năm 1105 mới hoàn thành).

Chùa Ananda là một cấu trúc cân xứng đến hoàn hảo theo kiểu chữ thập Hy Lạp. Cấu trúc của ngôi chùa giống như cấu trúc của các tòa tháp ở miền Bắc Ấn Độ, cho thấy có sự ảnh hưởng của lối kiến trúc này tới chùa Ananda. Tòa tháp chính của ngôi chùa có tới 5 bậc khác nhau, và kết thúc với một đỉnh tháp cao chót vót nằm ở trung tâm của ngôi chùa, đỉnh tháp này có chiều cao 51 mét. Phần đỉnh tháp được mạ vàng và được gắn nhiều viên đá quý như hầu hết các ngôi chùa lớn khác ở Myanmar, như là chùa Shwedagon, chùa Shwezigon….

Phần lõi của ngôi chùa là khối lập phương, bên trong thờ 4 tượng Phật lớn mạ vàng, cao gần 10 mét. Bốn pho tượng này quay mặt về 4 hướng khác nhau, tương ứng với 4 lối vào chùa, trong đó lối chính có dãy hành lang dài. Hai pho tượng Phật ở phía Bắc và phía Nam là hai pho tượng còn nguyên bản. Hai pho tượng còn lại từng bị hư hại và đã được khôi sau đó. Sắc diện của những pho tượng này có các sắc thái biểu cảm khác nhau khi chiêm ngưỡng từ những vị trí khác nhau. Trên mỗi bậc tháp của chùa Ananda có các thụy thú hình giống như sư tử, đây là linh vật bảo vệ các ngôi chùa trên khắp đất nước Miến Điện.

Bên cạnh đó, chùa Ananda còn có những tác phẩm nghệ thuật, những bức phù điêu tinh xảo tráng lệ đến kinh ngạc. Những tác phẩm nghệ thuật được khắc trên đá, vẽ trên tường, trần, mái của chùa đặc tả những sự tích quan trọng trong cuộc đời của Đức Phật. Tất cả đã góp phần tạo nên sắc thái độc đáo của ngôi chùa.

Ngày nay, chùa Ananda là nơi tổ chức lễ hội Phật giáo vào tháng Một hàng năm. Đây là một trong những lễ hội Phật giáo nổi tiếng nhất ở vùng Bagan. Người dân từ khắp nơi ở Bagan đến với lễ hội bằng xe bò truyền thống, và họ dựng lều trại trong suốt thời gian diễn ra lễ hội. Tham gia lễ hội này, mọi người sẽ được tận hưởng không khí vui tươi của lễ hội và hiểu thêm về lối sống truyền thống của người dân địa phương ở Bagan.

Biên dịch: An Ngọc